İş kazası tazminatı almak, yalnızca işverene bir ödeme talebi iletmekten ibaret değildir. Sağlık kayıtlarının olayla doğru ilişkilendirilmesi, kazanın SGK’ya bildirilmesi, kaybolabilecek delillerin korunması, iş kazası niteliğinin belirlenmesi, kusur ile iş göremezlik oranlarının denetlenmesi ve gerçek zararın doğru kişilere yöneltilmesi gerekir. Bu halkalardan birinin eksik kalması, haklı bir talebin ispatını veya tazminatın tam hesaplanmasını zorlaştırabilir.
İş kazası geçiren çalışan bakımından üç ayrı hak alanı doğabilir: SGK tarafından sağlanan geçici veya sürekli iş göremezlik hakları, sorumlu işverenden talep edilebilen maddi ve manevi tazminat ve olayın özelliğine göre yürütülen ceza soruşturması. Bu yollar birbirine bağlı sonuçlar doğurabilse de aynı işlem değildir. SGK’dan ödeme alınması işverene karşı tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmadığı gibi, ceza dosyasının açılması da hukuk davasında tazminata otomatik olarak karar verildiği anlamına gelmez.
İş Kazası Tazminatı Almak İçin Ne Yapılmalıdır?
İş kazası tazminatı alabilmek için önce tedavi ve kaza kayıtları oluşturulmalı, olay iş kazası olarak SGK’ya bildirilip iş ilişkisi ispatlanmalı, kamera görüntüsü ve tanık gibi deliller korunmalıdır. Sağlık durumu istikrara kavuştuktan sonra geçici veya sürekli iş göremezlik, gerçek ücret ve kusur oranları belirlenir. Karşılanmayan maddi zararlar ile manevi tazminat, sorumlu işveren veya diğer sorumlulara yöneltilir. Anlaşma sağlanamazsa zorunlu arabuluculuk yapılmadan görevli iş mahkemesinde dava açılabilir.
İş Kazası Tazminatına Ulaşmanın 7 Temel Adımı
- Tıbbi kayıt: Acil servis, epikriz, istirahat ve tedavi belgelerinde olayın iş kazası olduğunun ve oluş şeklinin doğru yer almasını sağlamak,
- Bildirim: İşverenin kolluğa derhal ve SGK’ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirim yapıp yapmadığını kontrol etmek,
- Delil koruma: Kamera kaydı, olay yeri fotoğrafı, tanık bilgileri, vardiya ve makine kayıtlarını gecikmeden güvenceye almak,
- İş kazası tespiti: Olay Kurum tarafından kabul edilmemişse SGK incelemesi ve gerektiğinde tespit davası yolunu işletmek,
- Teknik belirlemeler: Kusur, geçici iş göremezlik, meslekte kazanma gücü kaybı, bakım ihtiyacı ve gerçek ücret verilerini tamamlamak,
- Talep ayrımı: SGK hakları ile işverenden istenecek maddi ve manevi tazminatı birbirinden ayırarak eksik kalan zararı belirlemek,
- Dava ve tahsil: Doğru davalılara, doğru talep türleriyle ve zamanaşımı dolmadan iş mahkemesinde başvurmak.
İş Kazası Tazminatı Alma Şartları Nelerdir?
Tazminat alınabilmesi için her şeyden önce çalışanın bedensel veya ruhsal zarara uğradığı bir olay bulunmalıdır. Olayın 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesinde sayılan hâllerden biri içinde gerçekleşmesi, SGK hakları bakımından iş kazası niteliğini gündeme getirir. Çalışanın işyerinde bulunduğu sırada yaralanması, işverenin yürüttüğü iş nedeniyle işyeri dışında kaza geçirmesi, görevle başka yere gönderildiği sırada zarar görmesi veya işverence sağlanan araçla işe gidiş geliş sırasında kaza yaşaması buna örnek olabilir.
Bununla birlikte olayın SGK tarafından iş kazası kabul edilmesi, işverenin bütün zararı hiçbir inceleme yapılmadan ödeyeceği anlamına gelmez. İşverene karşı tazminat talebinde zarar, işverenin yükümlülüğüne aykırılık veya kusur, uygun illiyet bağı ve sorumluluk kapsamı değerlendirilir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi; riskleri önleme, eğitim verme, uygun ekipman sağlama, denetim yapma ve işçinin kişiliğini koruma yükümlülüklerini işverene yükler.
| İncelenen unsur | Cevaplanması gereken soru | Başlıca dayanaklar |
|---|---|---|
| İş ilişkisi ve olay | Kaza, sigortalının işi veya işyeri organizasyonu içinde mi meydana geldi? | SGK kayıtları, çalışma belgeleri, tanık, görev ve vardiya kayıtları |
| Bedensel veya ruhsal zarar | Kazaya bağlı geçici ya da kalıcı sağlık kaybı var mı? | Hastane kaydı, epikriz, görüntüleme, sağlık kurulu ve adli raporlar |
| Kusur ve yükümlülük ihlali | Hangi önlem alınsaydı kaza önlenebilirdi ve bu önlemi kim almalıydı? | Risk analizi, eğitim, denetim, kişisel koruyucu donanım ve bilirkişi incelemesi |
| İlliyet bağı | Zarar kazadan mı doğdu; bağı kesen olağanüstü bir sebep var mı? | Tıbbi değerlendirme, olay analizi ve taraf davranışları |
| Karşılanmamış zarar | SGK ödemeleri ve diğer ödemelerden sonra hangi gerçek zarar kalemleri devam ediyor? | Ücret, gider, SGK peşin sermaye değeri ve aktüerya hesapları |
İş Kazasından Hemen Sonra Hangi İşlemler Yapılmalıdır?
İlk öncelik sağlık ve güvenliktir. Acil yardım çağrılmalı, çalışan uygun sağlık kuruluşuna ulaştırılmalı ve devam eden bir tehlike varsa çalışma alanı güvenli hâle getirilmelidir. Tıbbi başvuruda olayın nerede, hangi işi yaparken ve nasıl meydana geldiği gerçeğe uygun biçimde anlatılmalıdır. “Evde düştü” veya “kişisel kaza” gibi gerçeğe aykırı ilk kayıtlar, sonradan başka delillerle düzeltilebilse de ispatı gereksiz şekilde zorlaştırabilir.
Kazanın ardından olay yeri değiştirilmeden fotoğraf ve video çekilmesi; makinenin, koruyucunun, iskelenin, zeminin, elektrik bağlantısının veya kullanılan ekipmanın durumunun kayda alınması önemlidir. Olayı gören kişilerin ad ve iletişim bilgileri, vardiya listesi, giriş-çıkış kayıtları, iş talimatları ve yazışmalar korunmalıdır. Kamera sistemleri çoğu işyerinde görüntüleri kısa süre sakladığı için, görüntünün muhafazasını isteyen yazılı başvuru ve gerektiğinde delil tespiti gecikmeden değerlendirilmelidir.
Kaza Sonrası Tutanak İmzalarken Dikkat
Çalışan, okumadığı boş bir belgeyi veya olayın oluşunu gerçeğe aykırı anlatan tutanağı imzalamamalıdır. “Bütün kusur bana aittir”, “hiçbir talebim yoktur” veya “iş dışında yaralandım” şeklindeki hazır ifadeler tek başına davanın sonucunu belirlemese de aleyhe delil olarak kullanılabilir. Sağlık durumu elvermiyorsa belgeyi hemen imzalamak yerine bir örneğini istemek ve içeriğini incelemek gerekir.
İş Kazasının SGK’ya Bildirimi Tazminat İçin Neden Önemlidir?
4/a kapsamında çalışan işçinin geçirdiği iş kazasını işveren, kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK’ya olay tarihinden sonraki üç iş günü içinde bildirmelidir. Bildirim süresi işverenin yükümlülüğüdür; işverenin süreyi kaçırması çalışanın iş kazası niteliğini veya tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İşçi, bildirim yapılmadığını öğrendiğinde SGK il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezine başvurup olayın incelenmesini isteyebilir.
SGK incelemesi sonunda olayın iş kazası kabul edilmesi; geçici iş göremezlik ödeneği, şartları varsa sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir gibi sosyal güvenlik haklarına ulaşmayı kolaylaştırır. Olay Kurumca iş kazası sayılmazsa, idari başvuru ve somut uyuşmazlığa göre iş kazasının tespiti davası gündeme gelebilir. Tespit dosyasında SGK’nın ve işverenin taraf sıfatı, yalnızca işverenden tazminat istenen davadan farklı kurulabilir.
İşveren Bildirim Yapmadıysa İzlenecek Yol
- Hastane ve istirahat kayıtlarının eksiksiz örneklerini alın.
- İşyerinde çalışmayı ve kazanın oluşunu gösteren tanık, mesaj, ücret ve giriş-çıkış kayıtlarını toplayın.
- SGK’ya olayın tarihi, yeri, işveren bilgileri ve oluş şekliyle yazılı başvuru yapın.
- Kurum inceleme veya denetim dosyasındaki tutanak ve kararları takip edin.
- Olumsuz karar verilirse başvuru yolu, taraflar ve dava türünü somut karara göre belirleyin.
SGK’dan Alınan Ödeme ile İşverenden Alınan Tazminat Aynı mıdır?
Hayır. SGK’nın sağladığı haklar sosyal sigorta sisteminden doğar; işverenden istenen tazminat ise karşılanmamış gerçek zararın ve manevi kaybın giderilmesini amaçlar. Bu nedenle rapor parası almak tazminat alındığı anlamına gelmez. Aynı zararın iki kez tahsil edilmesini önlemek için SGK’nın kanunen işverene rücu edebildiği ödemelerin ilgili bölümü maddi zarar hesabında dikkate alınabilir.
| Hak veya ödeme | Kimden alınır? | Temel amacı | Önemli ayrım |
|---|---|---|---|
| Geçici iş göremezlik ödeneği | SGK | İstirahat süresindeki sosyal sigorta ödemesi | İş kazasında 4/a sigortalısı için belirli prim günü şartı aranmaz. |
| Sürekli iş göremezlik geliri | SGK | Meslekte kazanma gücü kaybına bağlı düzenli gelir | Kurum Sağlık Kurulunca en az yüzde 10 kayıp tespit edilmesi gerekir. |
| Maddi tazminat | Sorumlu işveren ve şartları varsa diğer sorumlular | Tedavi, kazanç, çalışma gücü, bakım ve ekonomik gelecek zararını karşılamak | SGK’nın karşılamadığı gerçek zarar dosyaya özgü hesaplanır. |
| Manevi tazminat | Sorumlu kişiler | Bedensel ve ruhsal zararın yarattığı manevi etkiyi kısmen gidermek | Sabit tarife yoktur; hâkim olayın bütün özelliklerini değerlendirir. |
| Ölüm geliri ve cenaze ödeneği | SGK | İş kazası nedeniyle ölümde hak sahiplerine sosyal güvenlik koruması | Destekten yoksun kalma tazminatından farklıdır. |
Yüzde 10 sınırı yanlış anlaşılmamalıdır: Bu oran SGK’nın sürekli iş göremezlik geliri bağlaması bakımından önemlidir. Kalıcı kaybın yüzde 10’un altında olması; geçici kazanç kaybı, tedavi gideri, ekonomik gelecek zararı veya manevi tazminat talebini tek başına ortadan kaldırmaz.
İşverenden Hangi Tazminatlar Nasıl Talep Edilir?
Bedensel zarar hâlinde Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi uyarınca tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar istenebilir. İyileşme sürecinde bakım gerekmişse geçici bakıcı gideri; sürekli bakım ihtiyacı doğmuşsa geleceğe yönelik bakım zararı da talebe konu olabilir.
Maddi tazminat miktarı, yalnızca hastane faturalarının toplamı değildir. İşçinin kaza olmasaydı elde etmesi beklenen kazanç ile kaza sonrası ekonomik durumu karşılaştırılır. Hesaplamada gerçek ücret, yaş, geçici iş göremezlik süresi, sürekli iş göremezlik oranı, kusur, çalışma dönemi, bakım ihtiyacı ve indirilecek SGK değerleri birlikte ele alınır. Bordroda asgari ücret yazması, özellikle nitelikli veya kıdemli işlerde gerçek ücretin mutlaka bu tutar olduğu anlamına gelmez.
Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesine dayanan manevi tazminatta ise matematiksel tarife bulunmaz. Yaralanmanın ağırlığı, tedavi ve ameliyatlar, kalıcı iz veya engel, yaş, kusur durumu, çalışma ve sosyal yaşamdaki değişiklik ile olay tarihindeki ekonomik koşullar değerlendirilir. Ağır bedensel zarar hâlinde çalışanın yakınları da kendi manevi zararları için talepte bulunabilir.
| Talep kalemi | İspatlanması gereken konu | Yararlı belgeler |
|---|---|---|
| Tedavi ve iyileşme giderleri | Giderin kaza nedeniyle ve makul ölçüde yapılması | Fatura, reçete, epikriz, yol ve konaklama kayıtları |
| Geçici kazanç kaybı | Çalışılamayan dönem ve bu dönemde eksik kalan gerçek gelir | İstirahat raporu, bordro, banka kaydı, SGK ödemesi |
| Sürekli iş göremezlik zararı | Kazaya bağlı kalıcı mesleki kayıp ve gelecekteki gelir etkisi | Sağlık kurulu, meslek bilgisi, gerçek ücret, aktüerya raporu |
| Bakım gideri | Başka kişinin yardımına duyulan ihtiyaç ve süresi | Tıbbi rapor, bakım planı ve gider hesabı |
| Manevi tazminat | Kazanın bedensel ve ruhsal yaşama etkisi | Tedavi süreci, kalıcı bulgular, psikiyatrik kayıtlar ve olayın özellikleri |
Tazminat Tutarını Belirleyen Kusur, Sağlık Kaybı ve Gerçek Ücret Nasıl İspatlanır?
Bir iş kazası dosyasının sonucu çoğunlukla üç teknik belirlemeye dayanır: kusur oranı, kazaya bağlı sağlık kaybı ve gerçek ücret. Bu verilerden biri eksik veya hatalıysa aktüerya hesabı matematiksel olarak doğru görünse bile gerçek zararı yansıtmayabilir.
Kusur incelemesi, yalnızca işveren ve işçiye yüzde vermekle sınırlı olmamalıdır. Kaza tarihindeki mevzuat, işin tehlikeleri, alınması gereken önlemler, verilen eğitim, kullanılan makine, koruyucu donanım, çalışma süresi ve denetim düzeni somutlaştırılmalıdır. İşverenin koruyucu ekipmanı teslim etmiş olması tek başına yeterli değildir; ekipmanın uygunluğu, eğitimi ve kullanım denetimi de araştırılır.
Sağlık kaybında kazadan önceki hastalıklar ile kazanın doğurduğu yeni kayıp ayrılmalıdır. Tedavi tamamlanmadan veya sağlık durumu istikrar kazanmadan yapılan erken değerlendirme, kalıcı sonucu eksik gösterebilir. Gerektiğinde SGK Sağlık Kurulu kararına itiraz ve Yüksek Sağlık Kurulu incelemesi gündeme gelebilir; tazminat yargılamasındaki maluliyet değerlendirmesi de ilgili mevzuat ve kaza tarihi gözetilerek denetlenir.
Gerçek ücretin bordrodan yüksek olduğu ileri sürülüyorsa banka hareketleri, ücret yazışmaları, meslek ve kıdem, işin niteliği, tanık anlatımları ve meslek kuruluşlarından emsal ücret araştırması birlikte kullanılabilir. Yargıtay yaklaşımında özellikle bordroların gerçeği yansıtmadığı iddiası varsa, salt soyut tanık anlatımı yerine dosyanın bütününe dayanan denetlenebilir ücret araştırması önem taşır.
İş Kazası Tazminatı İçin Hangi Belgeler Gereklidir?
Her dosyada aynı belge listesi bulunmaz; ancak başvuru öncesinde aşağıdaki kayıtların mümkün olduğunca tamamlanması hem sorumluluğun hem zararın ispatını güçlendirir:
İş Kazası Tazminat Dosyası Kontrol Listesi
- İlk acil servis kaydı, epikrizler, ameliyat notları, reçeteler ve istirahat raporları,
- İş kazası bildirim formu, SGK inceleme raporu ve Kurum kararları,
- Kolluk tutanağı, savcılık dosyası ve varsa ceza yargılaması belgeleri,
- Kaza yeri fotoğrafı, kamera görüntüsü ve olay anını gören tanıkların bilgileri,
- İş sözleşmesi, bordro, banka ödemeleri, puantaj, vardiya ve giriş-çıkış kayıtları,
- Risk değerlendirmesi, eğitim tutanakları, kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri,
- Makine bakım kayıtları, kullanım talimatları ve iş ekipmanına ilişkin teknik belgeler,
- Tedavi, ulaşım, bakım ve diğer zorunlu giderlere ait faturalar,
- Kalıcı sağlık kaybı ve bakım ihtiyacını gösteren sağlık kurulu belgeleri,
- İşveren, alt işveren, şantiye veya iş organizasyonunu gösteren sözleşme ve kayıtlar.
Belgelerin bir bölümü işverenin elindeyse bu durum talep hakkını ortadan kaldırmaz. Mahkemeden kayıtların ibrazı, SGK ve savcılık dosyalarının getirtilmesi, ilgili kurumlardan belge sorulması ve keşif yapılması istenebilir. Ancak silinebilecek kamera görüntüsü veya değiştirilebilecek kaza alanı için yargılama başlayana kadar beklemek ciddi delil kaybına yol açabilir.
İş Kazası Tazminat Davası Nasıl Açılır?
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3/3. maddesi gereğince dava şartı zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Bu nedenle işverene karşı iş kazası tazminat davası açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu değildir. Tarafların ihtiyari arabuluculuk veya sulh görüşmesi yapması ise mümkündür.
İşçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıkta görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemesinin bulunmadığı yerde asliye hukuk mahkemesi, iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Yetkili yer; davalının yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer gibi 7036 sayılı Kanun’daki seçeneklere göre belirlenebilir. Kamu görevlisi, üçüncü kişi veya sigorta şirketinin taraf olduğu karma uyuşmazlıklarda görev ve yetki ayrıca incelenmelidir.
Dava dilekçesinde kazanın oluşu, işverenin ihlalleri, zarar kalemleri, maddi ve manevi talepler, faiz ve deliller açıkça gösterilmelidir. Maddi zararın dava açılırken tam ve kesin belirlenmesi objektif olarak mümkün değilse, şartları bulunduğunda HMK m. 107 kapsamında belirsiz alacak davası değerlendirilebilir. Manevi tazminat ise kural olarak başlangıçta belirli bir miktarla istenir; talebin sonradan kolayca artırılabileceği varsayılmamalıdır.
Dava süreci tek rapordan oluşmaz: Mahkeme; iş kazası ve taraf sıfatını belirledikten sonra iş güvenliği uzmanlarından kusur, ilgili sağlık mercilerinden iş göremezlik ve hesap uzmanından maddi zarar raporu alabilir. Bir raporun sonucu yalnızca oranına göre değil, dayandığı veri ve yöntemin denetlenebilir olup olmadığına göre değerlendirilmelidir.
İş Kazası Tazminat Davası Kime Karşı Açılır?
Dava kural olarak çalışanın işvereni olan gerçek veya tüzel kişiye yöneltilir. Alt işveren işçisi bakımından asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçerli olup olmadığı ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesindeki birlikte sorumluluk şartları incelenir. Şantiye sahibi, ana yüklenici, alt yüklenici, makine sahibi veya iş güvenliği hizmeti sunan kişi her kazada kendiliğinden sorumlu sayılamaz; her davalının iş organizasyonundaki rolü ve yükümlülüğü somutlaştırılmalıdır.
Kaza aynı zamanda trafik kazasıysa sürücü, araç işleteni ve zorunlu trafik sigortacısına yöneltilebilecek talepler doğabilir. Sigorta şirketine başvuru şartı, poliçe limiti, teminat ve hesap yöntemi işverene karşı iş kazası talebinden farklıdır. Yanlış kişiye veya sorumluluğu bulunmayan bütün şirketlere dava açılması yargılama gideri ve tahsil bakımından olumsuz sonuç doğurabilir.
İşçi Kusurluysa veya Sigortasız Çalışıyorsa Tazminat Alabilir mi?
İşçinin kusuru bulunması, iş kazasını ve bütün tazminat haklarını otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Çalışanın eğitim ve açık talimatlara aykırı davranışı, koruyucu ekipmanı kullanmaması veya tehlikeli hareketi kusur oranını artırabilir ve maddi tazminatta indirim doğurabilir. Bununla birlikte işverenin denetim, eğitim ve güvenli çalışma sistemi kurma yükümlülükleri de ayrıca incelenir. Ancak işçinin ağır kusurunun uygun illiyet bağını kesip kesmediği, olayın özelliklerine göre ayrı bir hukuki değerlendirmedir.
Sigortasız çalıştırılmak da tazminat hakkını kaldırmaz. Çalışma ilişkisi; tanık, ücret ödemesi, mesajlaşma, işyeri giriş kaydı, üniforma, görev belgesi ve diğer verilerle ispatlanabilir. Gerektiğinde hizmet tespiti ve iş kazasının tespiti süreçleri tazminat davasıyla bağlantılı yürütülür. Kayıt dışı çalıştırmanın sonucu işçinin üzerine bırakılamaz; ancak iş ilişkisini ve gerçek ücreti gösterecek delillerin erken toplanması önem taşır.
Ölümlü İş Kazasında Tazminat Nasıl Alınır?
İş kazası ölümle sonuçlanmışsa Türk Borçlar Kanunu’nun 53. maddesi uyarınca cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybından doğan zararlar talep edilebilir. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişiler, destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Bu hak yalnızca mirasçılığa dayanmaz; ölen kişinin sağlığında düzenli destek verdiği veya ileride vermesi beklenen kişi, gerçek destek ilişkisini ispatlayabilir.
Eş, çocuk, anne ve baba gibi yakınlar ölümün yarattığı kişisel manevi zarar nedeniyle manevi tazminat talebinde bulunabilir. Kardeş, nişanlı veya başka bir yakının talebi ise somut yakınlık bağının gücüne göre değerlendirilir. SGK’nın hak sahiplerine bağladığı ölüm geliri, işverenden istenecek destekten yoksun kalma tazminatının birebir karşılığı değildir; mahsup yalnızca hukuken dikkate alınması gereken bölüm üzerinden yapılır.
İş Kazası Tazminatı Kaç Yıl İçinde Alınmalıdır?
İşverene karşı iş sözleşmesi ve gözetme borcuna dayanan iş kazası tazminat taleplerinde Yargıtay uygulamasında genel olarak 10 yıllık zamanaşımı kabul edilir ve süre kural olarak kaza tarihinden başlar. Sağlık kaybının daha sonra gelişmesi, davalının üçüncü kişi olması, olayın suç oluşturması veya talebin sigorta şirketine yöneltilmesi sürenin hukuki dayanağını değiştirebilir. Bu istisnalara güvenilerek başvuru geciktirilmemelidir.
| İşlem | Temel süre veya kural | Hak kaybı riski |
|---|---|---|
| İşverenin SGK bildirimi | Kazadan sonraki üç iş günü | Bu süre işverenin yükümlülüğüdür; kaçırılması işçinin hakkını kendiliğinden düşürmez. |
| İşverene karşı tazminat davası | Genel olarak kaza tarihinden itibaren 10 yıl | Düşük miktarlı kısmi talebin süre geçtikten sonra artırılması zamanaşımı itirazıyla karşılaşabilir. |
| Üçüncü kişiye karşı haksız fiil talebi | Zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl; her hâlde fiilden itibaren 10 yıl | Fiil suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı TBK m. 72 kapsamında uygulanabilir. |
| SGK kararına itiraz veya sosyal güvenlik davası | İşlemin türüne göre değişir | İş kazası tespiti, maluliyet itirazı ve gelir işlemi aynı usule tabi değildir. |
Düşük Tutarla Dava Açıp Islahı Beklemek Riskli Olabilir
Anayasa Mahkemesine de konu olan iş kazası dosyalarında, zamanaşımı dolduktan sonra ıslahla artırılan bölümün reddedilebildiği görülmektedir. Maddi zarar başlangıçta hesaplanamıyorsa talebin HMK m. 107’ye uygun kurulması, alacak kalemlerinin ayrıştırılması ve zamanaşımının her davalı yönünden ayrı izlenmesi gerekir.
İş Kazası Sonrası Anlaşma, İbra veya Ödeme Teklifi Kabul Edilmeli mi?
İşverenin tedavi sırasında yaptığı yardım, avans veya kısmi ödeme ile bütün tazminatın kapandığı varsayılmamalıdır. Ödemenin hangi zarar kalemi için yapıldığı, gerçek zarara oranı, çalışanın kalıcı sağlık durumunun belli olup olmadığı ve belgede ibra veya feragat ifadesi bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Sağlık kaybı kesinleşmeden imzalanan geniş kapsamlı bir anlaşma, sonradan ortaya çıkan zararlar bakımından önemli uyuşmazlıklara yol açabilir.
İşçi alacaklarına ilişkin ibra belgeleri bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesindeki yazılı şekil, iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra en az bir aylık sürenin geçmesi, alacağın tür ve miktarının açıkça gösterilmesi ve ödemenin banka aracılığıyla eksiksiz yapılması gibi koşullar önem taşır. Her belge başlığına göre değil, içeriği ve düzenlendiği koşullara göre değerlendirilir. Gerçek zarara göre açıkça yetersiz ödeme, kısmi ifa niteliğinde kalabilir.
Ceza Soruşturması Tazminatın Alınmasını Nasıl Etkiler?
Yaralanmalı kazada TCK m. 89’daki taksirle yaralama, ölümlü kazada TCK m. 85’teki taksirle öldürme hükümleri gündeme gelebilir. Ceza sorumluluğu şirket unvanına soyut biçimde yüklenmez; işveren vekili, şantiye şefi, iş güvenliği uzmanı, makine sorumlusu veya diğer kişilerin görev, yetki ve kusurlu davranışları ayrı incelenir.
Savcılık dosyasındaki olay yeri incelemesi, ifade ve bilirkişi raporları tazminat davasında önemli delil olabilir. Ancak Türk Borçlar Kanunu’nun 74. maddesi gereğince hukuk hâkimi, ceza hâkiminin kusur oranı ve zarar hesabıyla bağlı değildir. Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı da tazminat talebini her durumda sona erdirmez. Ceza dosyasının sonuçlanmasını beklemek zorunlu değildir; zamanaşımı ve delil kaybı gözetilerek hukuk yolu ayrıca takip edilmelidir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Kararlarında Öne Çıkan İlkeler
Yüksek yargı yaklaşımı, tazminatın hazır bir yüzde tablosuna göre değil; denetlenebilir ve dosyaya özgü verilere göre belirlenmesini gerektirir. İş kazası tazminatına ulaşmak için yalnızca kaza tutanağının varlığı yeterli görülmez; raporların hukuki ve teknik dayanağı da incelenir.
| Emsal yaklaşım | Uygulamadaki sonucu |
|---|---|
| İş kazası tazminatında zamanaşımı genel olarak kaza tarihinden başlayan 10 yıllık süredir. | Dava açılması veya talebin artırılması bu süre geçirilmeden planlanmalıdır. |
| Islahla artırılan bölüm, zamanaşımı itirazıyla karşılaşabilir. | Başta belirlenemeyen zarar için dava türünün ve talep sonucunun doğru kurulması gerekir. |
| Gerçek ücret, tartışmalı bordro kaydıyla sınırlı kabul edilmemelidir. | Meslek, kıdem, banka kayıtları ve emsal ücret araştırması birlikte değerlendirilir. |
| Kusur raporu somut iş güvenliği önlemlerini ve önlenebilirliği açıklamalıdır. | Yalnızca oran veren veya mevzuat bağlantısı kurmayan rapor hükme yeterli olmayabilir. |
| Sağlık ve hesap raporu güncel, denetlenebilir veriye dayanmalıdır. | Eksik tıbbi kayıt, yanlış ücret veya güncelliğini yitirmiş hesap için ek rapor gerekebilir. |
| SGK tarafından yapılan her ödeme tazminattan bütünüyle indirilmez. | Yalnızca hukuken mahsup edilmesi gereken rücu edilebilir bölüm dikkate alınır. |
İş Kazası Tazminatı Alırken En Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Muhtemel etkisi | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Hastanede iş kazasını gizlemek veya yanlış anlatmak | Olay ile sağlık zararı arasındaki bağın ispatını zorlaştırır. | İlk kayıtta tarih, yer ve oluş şeklini gerçeğe uygun belirtmek |
| İşveren bildirim yapmadı diye hak olmadığını düşünmek | SGK incelemesi ve tazminat yollarının kullanılmamasına neden olur. | Çalışanın delilleriyle SGK’ya yazılı başvuru yapması |
| Kamera ve tanık bilgilerini geç toplamak | Kazanın oluşunu gösteren deliller kaybolabilir. | Muhafaza talebi ve gerekiyorsa delil tespiti yapmak |
| SGK rapor parasını bütün tazminat sanmak | Karşılanmayan gerçek zarar talep edilmez. | SGK hakkı ile işveren sorumluluğunu ayrı hesaplamak |
| Kalıcı durum belli olmadan kapsamlı ibraname imzalamak | Sonradan ortaya çıkan zararlarda uyuşmazlık doğurur. | Sağlık sonucu ve ödeme kapsamını görmeden belge imzalamamak |
| Bordrodaki düşük ücreti tartışmasız kabul etmek | Maddi zarar eksik hesaplanabilir. | Gerçek ücreti banka, meslek, kıdem ve emsal kayıtlarla ispatlamak |
| Ceza dosyasının bitmesini beklemek | Zamanaşımı ve delil kaybı riski oluşur. | Ceza ve tazminat yollarını süreleriyle ayrı takip etmek |
| Sorumluluk bağı kurmadan çok sayıda kişiye dava açmak | Yargılama gideri, husumet ve tahsil sorunu doğurur. | Her davalının iş organizasyonundaki rolünü somutlaştırmak |
İş Kazası Tazminatı Sürecinde Hukuki Destek
İş kazası tazminatının eksiksiz alınabilmesi; yalnızca dava açılmasına değil, kazadan hemen sonra delillerin korunmasına, SGK ve ceza dosyalarının izlenmesine, doğru sorumluların belirlenmesine, kusur ile sağlık raporlarının denetlenmesine ve gerçek ücretin ispatına bağlıdır. Özellikle alt işveren ilişkisi, kayıt dışı çalışma, kalıcı iş göremezlik veya ölüm bulunan dosyalarda her talebin hukuki dayanağı ayrı kurulmalıdır.
Türkmenoğlu & Yılmaz Hukuk Bürosu; iş kazasının tespiti, SGK uyuşmazlıkları, maddi ve manevi tazminat, destekten yoksun kalma ve işveren sorumluluğuna ilişkin süreçlerde hukuki destek sağlamaktadır. Ayrıntılı değerlendirme İzmir iş hukuku avukatı hizmet alanı kapsamında yürütülmektedir.
İş kazası tazminatı başvurusu ve dava süreci için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İş Kazası Tazminatı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
İş kazası tazminatı almak için ilk olarak nereye başvurulur?
Önce sağlık kayıtları oluşturulmalı ve işverenin SGK bildirimini yapıp yapmadığı kontrol edilmelidir. Bildirim yoksa çalışan SGK il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezine olayın incelenmesi için başvurabilir. İşverenden maddi ve manevi tazminat istenmesi ise ayrı bir hukuki süreçtir.
İşveren iş kazasını bildirmezse tazminat alınabilir mi?
Evet. Bildirim işverenin yükümlülüğüdür ve yapılmaması işçinin hakkını düşürmez. Çalışan; hastane kaydı, tanık, kamera, mesaj, ücret ve çalışma belgeleriyle SGK incelemesi isteyebilir, şartları oluştuğunda tespit ve tazminat davası açabilir.
İş kazası tazminatı için arabuluculuk zorunlu mudur?
Hayır. İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat, tespit, itiraz ve rücu davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuk veya sulh görüşmesi yapabilir.
İş kazası tazminatı ne kadar sürede alınır?
Her dosya için sabit süre yoktur. İş kazası tespiti, sağlık durumunun kesinleşmesi, kusur ve hesap bilirkişisi incelemeleri, taraf sayısı ve kanun yolu aşamaları toplam süreyi etkiler. Delillerin ve taraf bilgilerinin baştan eksiksiz hazırlanması gereksiz gecikmeleri azaltabilir.
İş kazası geçiren işçi ne kadar tazminat alır?
Sabit bir tarife yoktur. Gerçek ücret, yaş, geçici ve sürekli iş göremezlik, kusur oranları, bakım ihtiyacı, çalışma dönemi ve SGK’nın mahsup edilecek ödemeleri üzerinden maddi zarar hesaplanır; manevi tazminatı hâkim olayın özelliklerine göre takdir eder.
İşçi kendi kusuruyla kaza geçirirse tazminat alabilir mi?
İşçinin kusuru tazminat hakkını her durumda tamamen kaldırmaz; genellikle maddi tazminatta kusuru oranında indirim doğurur. İşverenin eğitim, denetim ve güvenli çalışma sistemi kurma yükümlülüğü de ayrıca incelenir. Ağır kusurun illiyet bağını kesip kesmediği somut olaya göre belirlenir.
Sigortasız işçi iş kazası tazminatı alabilir mi?
Evet. Sigortasız çalışma hakkı ortadan kaldırmaz. İş ilişkisi ve kaza; tanık, banka kaydı, mesaj, işyeri giriş kaydı ve diğer delillerle ispatlanabilir. Gerektiğinde hizmet tespiti ile iş kazasının tespiti süreçleri yürütülür.
SGK’dan rapor parası almak işverenden tazminata engel midir?
Hayır. Geçici iş göremezlik ödeneği sosyal sigorta hakkıdır; işverenden istenen tazminat karşılanmamış gerçek zarara dayanır. Yalnızca SGK’nın kanunen işverene rücu edebileceği ödeme bölümü, mükerrer tahsilatı önlemek için maddi zarar hesabında dikkate alınabilir.
Yüzde 10’dan az iş göremezlikte tazminat alınabilir mi?
Evet. Yüzde 10 sınırı SGK’nın sürekli iş göremezlik geliri bakımından uygulanır. Daha düşük kalıcı kayıp, geçici kazanç kaybı, tedavi gideri veya manevi zarar bulunması hâlinde işverene karşı tazminat şartları ayrıca değerlendirilir.
İş kazası tazminatı kaç yıl içinde istenir?
İşverene karşı iş kazası tazminat taleplerinde genel olarak kaza tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı uygulanır. Üçüncü kişi, sigorta şirketi, gelişen zarar veya suç oluşturan fiil bulunması hâlinde uygulanacak süre değişebilir.
İş kazasında ibraname imzalanırsa tazminat alınamaz mı?
Belgenin adı tek başına sonucu belirlemez. İbranamenin düzenlenme zamanı, yazılı şekli, alacak türü ve miktarı, banka ödemesi, gerçek zarara oranı ve işçinin iradesi incelenir. Geçersiz veya yalnızca kısmi ödeme niteliğindeki belge bütün hakkı sona erdirmeyebilir.
Ceza davası bitmeden iş kazası tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Tazminat davası ceza yargılamasından ayrı açılabilir. Ceza dosyasındaki maddi olgular önem taşıyorsa hukuk mahkemesi sonucu bekleyebilir; ancak ceza dosyasını beklemek zamanaşımını kendiliğinden durdurmaz ve delil kaybı riskini ortadan kaldırmaz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Kazanın gerçekleşme biçimi, çalışma statüsü, işveren organizasyonu, sağlık kaybı, SGK kararı, kusur, ücret ve sorumlu kişiler her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.
